Zakhorloge van Monasch duikt op in Kringloop Oostvoorne

Voorne aan Zee - Bij het uitzoeken en sorteren van de binnengebrachte spullen verleden jaar merkte medewerkster Inge Moree meteen dat er een uniek voorwerp was binnengekomen bij Kringloop Het Vervolg in Oostvoorne. Het was een zilveren zakhorloge met de inscriptie Abr. E. Monasch; een Joodse naam. Voor haar was het van het begin af aan duidelijk. Het horloge moest terug naar de plek waar het hoorde: de familie.

Een grondige zoektocht begon, samen met historicus Rob Snijders van de Stichting Joods Erfgoed Rotterdam. Ze ontdekten dat het horloge in het bezit moet zijn geweest van Abraham Eliazer Monasch, een koopman uit Gouda die leefde van 1853 tot 1917. Geen van zijn directe nakomelingen was nog in leven. Abrahams kleindochter Annette, en haar kinderen Hedwig 12 jaar, Robertine 9 jaar en Frans 5 jaar werden op 2 juli 1943 vermoord in Sobibor. Zijn kleindochter Clara en kleinzoon Jacques kwamen om in Auschwitz; beiden waren ongehuwd.

Verder zoeken in de familie
De zoektocht werd voortgezet bij de nakomelingen van Abrahams broers en zussen. Ook hier bleek een groot deel van de familie om het leven te zijn gekomen, vaak in Auschwitz of Sobibor. Uiteindelijk vonden Rob en Inge een achter-achter-achterneef van Abraham. Het was voormalig Tweede Kamerlid Jacques Monasch. Zijn overgrootvader was een neef van Abraham. Ze besloten dat het horloge aan hem moest worden overhandigd.

Overdracht in de Brielse Sjoel
Op woensdag 25 februari kwam Jacques Monasch daarom naar de Sjoel in Brielle. Hij gaf aan dat hij het horloge alleen in ontvangst durfde te nemen omdat hij daadwerkelijk, hoe ver weg ook, het dichtstbijzijnde familielid blijkt te zijn.

Emotioneel werd hij toen hij vertelde het horloge graag te willen houden, maar besloten te hebben het in eeuwigdurende bruikleen aan de Sjoel te geven: “Het is veel mooier als het hier in de Sjoel blijft liggen en publiekelijk te zien is. Hier moet het verhaal verder worden verteld."

Nog steeds te pijnlijk
Monasch vervolgde: "In Nederland is 75% van de Joden vermoord, samen met Polen het hoogste aantal in Europa. Het is bijzonder om het hele spoor te kunnen volgen. In Nederland bestaan goede archieven, in Duitsland is dat niet het geval. Waarschijnlijk is het daar nog steeds te pijnlijk om met deze gegevens geconfronteerd te worden.

Het werd bijna literatuur toen ik bezig was met mijn familiegeschiedenis. Mijn opa, de achterneef van Abraham, heeft dankzij zijn nuchtere en pragmatische instelling de tweede wereldoorlog overleefd. Hij voorvoelde dat het niet goed zou gaan, scheidde officieel van zijn vrouw en dook onder in zijn eigen huis. Voor de omgeving was hij verdwenen. Als er onraad was, speelde zijn dochter Cornelia Duitse liederen op de piano en waarschuwde op die manier haar vader voor het gevaar. 

Een ander voorbeeld van zijn nuchtere en praktische kijk op het leven is het moment dat hij na het bombarderen van zijn huis op de fiets stapte en de ‘moffen’ – de scheldnaam voor Duitsers die bij ons thuis bijna verplicht moest worden gebruikt - vroeg om een onderkomen met de mededeling: ‘Door die klote Engelsen staat mijn huis in de fik.’"

Hoe kwam het horloge bij Het Vervolg terecht?
Weet Inge Moree meer over hoe het horloge bij Het Vervolg terechtkwam? Ze schudt haar hoofd: “We kijken zorgvuldig naar wat we binnenkrijgen en proberen ervoor te zorgen dat wanneer iets waardevol is of mogelijk een emotionele lading heeft, dit voorwerp teruggaat naar waar het thuishoort. Vaak gebeurt het dat de naaste verwanten bij het opruimen van een huis van een overledene alles bij elkaar in een doos doen, deze inleveren en niet meer weten wat erin zat. Het zou prachtig zijn als iemand ons nog iets over het zakhorloge zou kunnen vertellen.”