De strijd tegen het water: de Haringvlietdam

Nederland ligt voor een belangrijk deel onder zeeniveau. Als gevolg van de opwarming van de aarde stijgt het zeewater. West-Nederland daalt langzaam, zodat het water steeds hoger boven het land uitrijst. Zonder dijken en duinen zou 66% van Nederland regelmatig overstromen. Echter, de traditionele dijken voldoen niet meer op alle plekken. 

Zeventig jaar na de stormvloed die in Zeeland en Zuid-Holland vele slachtoffers eiste is er veel veranderd.

Haringvliet
Het Haringvliet ligt tussen Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee en vormt de belangrijkste afvoerweg van het water uit Rijn, Maas en Waal. Circa 60% van het Nederlandse rivierwater wordt via de Haringvlietsluizen afgevoerd. Vroeger kon met vloed het Noordzeewater diep landinwaarts doordringen, zodat zelfs getijdenverschil merkbaar was in de Biesbosch.

Spuisluizen
De Haringvlietdam is 4,5 kilometer lang en de bouw duurde ruim 14 jaar. Het aanleggen van de dam begon met de bouw van spuisluizen en een schutsluis. Er zijn 17 doorstroomopeningen die gesloten kunnen worden met stalen schuiven. Door de spuisluizen te openen of te sluiten kan geregeld worden hoeveel rivierwater door de Nieuwe Waterweg – dus langs Rotterdam – naar de Noordzee stroomt. De heipalen waar het sluizencomplex op rust zijn met stoommachines in de bodem van de Noordzee geslagen. Met moker en ijzerzagen werden de koppen van de palen afgehakt zodat ze op de gewenste hoogte kwamen. De dam die tussen de sluizen en het vaste land van Voorne-Putten werd aangelegd, werd gebouw door middel van een kabelbaan die blokken beton naar beneden liet vallen.

Kraan van Europa
Door de doorstroomopeningen kan er via de sluizen ook bij hoog water voldoende rivierwater naar zee afgevoerd worden. De sluizen kunnen ook het water vast houden in tijden van lage aanvoer. Daarbij wordt de waterstand bij Moerdijk aangehouden. Zou het water niet vastgehouden worden, dan wordt de waterstand bij Moerdijk te laag voor de grote zeeschepen. Door middel van de sluizen kan de waterstand in een groot gebied op peil gehouden worden, wat de sluizen de bijnaam ‘de kraan van Europa’ heeft opgeleverd.

Van zout naar zoet
Door de afsluiting van het Haringvliet veranderde er veel. Het is veranderd van een brak estuarium met getij, in een zoete rivierarm zonder getij. Een zoet Haringvliet is gunstig voor de inname van water voor landbouw en drinkwater. De scheepvaart profiteert van het hogere waterpeil. Zout- en brakwaterdiersoorten stierven echter en hiervoor in de plaats kwamen zoetwaterdieren. Bij het bouwen van de dam was al bekend dat deze voor migrerende vis zoals paling en zalm een obstakel zou vormen. Als oplossing daarvoor bedacht men de schutsluizen voor vissen, ook wel visriolen genoemd. Het ene half uur staat de sluis aan de rivierkant op een kiertje zodat vissen de Noordzee in kunnen zwemmen, het volgende half uur is het omgekeerde mogelijk.