In gesprek met wethouder Schop over de dilemma’s van de energietransitie in Voorne aan Zee

Voorne aan Zee – Wat doe je als vandaag je cv-ketel kapotgaat, maar je weet dat je huis richting 2050 van het gas af moet? Voor steeds meer inwoners van Voorne aan Zee is de energietransitie geen ver-van-mijn-bed-show meer. Beslissingen over windmolens, verwarming en energieopwekking raken direct aan het dagelijks leven. Ook binnen het gemeentebestuur wordt die impact gevoeld. In gesprek met wethouder Peter Schop gaat het over de dilemma’s die de energietransitie met zich meebrengt.

Energietransitie is geen gemakkelijke opgave, erkent wethouder Schop. Toch nam hij in 2023 de portefeuille bewust nogmaals op zich. “Juist omdat ik weet wat het met mensen doet,” zegt hij. De plaatsing van windmolens noemt hij als voorbeeld. “Als je zoiets in iemands achtertuin zet, besef ik heel goed dat je mensen iets aandoet. Dat raakt mij persoonlijk ook.”

Kritisch is hij over het wisselende rijksbeleid, onder meer rond zonnepanelen en de salderingsregeling. “Mensen hebben geïnvesteerd en krijgen vervolgens te horen dat de spelregels veranderen. Dat ondermijnt het vertrouwen. Zet regels vast voor twintig jaar, dan weten mensen waar ze aan toe zijn.”

Warmte is geen luxe
Volgens Schop wordt warmte in Nederland vaak nog te weinig gezien als een basisbehoefte. “Er zijn mensen die hun cv-ketel nauwelijks durven aan te zetten, zelfs de waakvlam niet, uit angst voor de kosten. Als het echt een strenge winter wordt, vrees ik dat we schrijnende situaties gaan zien.” Warmte is daarmee niet alleen een technisch of duurzaamheidsvraagstuk, maar ook een sociaal probleem. “Voor mensen met een grote beurs is verduurzaming iets anders dan voor mensen met een kleine beurs. En dan zijn er nog monumentale panden, woningen in het buitengebied en kernen die sterk van elkaar verschillen. Voor al die situaties moeten we oplossingen vinden.”

Warmteprogramma
De gemeente werkt daarom aan een zogenoemd Warmteprogramma. Hierin wordt per wijk of buurt bekeken welke vormen van duurzame warmte kansrijk zijn. Het streven is om dit programma eind dit jaar gereed te hebben. Hoewel het Rijk gemeenten inmiddels uitstel heeft gegeven – onder meer vanwege een tekort aan gespecialiseerde kennis en procedures – verwacht Voorne aan Zee de planning te halen. “We hebben die kennis en procedures op tijd ingekocht. Niet omdat het móét, maar omdat we inwoners zo snel mogelijk duidelijkheid willen geven.” Die duidelijkheid is volgens Schop hard nodig. “Als vandaag je cv-ketel stukgaat, kun je nog een nieuwe plaatsen. Maar iedereen weet ook: richting 2050 moeten we van het gas af. Mensen staan voor investeringskeuzes en willen weten waar ze aan toe zijn.”

Niet vooroplopen, maar liever zorgvuldig
Voorne aan Zee wil daarbij geen koploper zijn volgens de wethouder. “Ik geloof niet in koste wat kost vooroplopen in deze opgave. Andere, grotere gemeenten hebben soms fors leergeld betaald. Elke fout die je maakt, kost gruwelijk veel geld. Dan kijk ik liever eerst wat daar wel en niet werkt.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat afwachten geen optie is. “Het doel, van het gas af, staat vast. Dat is geen gemeentelijke keuze, ik heb het zelf echt niet verzonnen, maar dit zijn nationale en internationale afspraken. En daar kun je van vinden wat je vindt, maar we moeten er wat mee.”

Technische kansen en beperkingen
Binnen die puzzel ziet de wethouder ook kansen, met name op technisch vlak. Geothermie noemt hij een interessante optie. “Dat is warm water van grote diepte, rond de 85 graden. Daarmee kun je woningen verwarmen via een warmtenet. Tegelijkertijd wijst hij op de lange en soms moeizame aanloop van dergelijke projecten elders. “Dat kost tijd, geld en doorzettingsvermogen.”

Niet alle woningen kunnen worden aangesloten op een warmtenet. Afstand speelt daarbij een grote rol. “Bij vrijstaande woningen of verspreide bebouwing wordt dat technisch steeds lastiger. Hoe langer de route van ‘de bron’ naar een woning is, des te sneller koelt het water af. In die gevallen wordt gekeken naar elektrische oplossingen, zoals warmtepompen.

Keuzevrijheid verdampt 
En hoe zit het dan met de keuzevrijheid van inwoners? Volgens wethouder Schop verdwijnt die in de praktijk grotendeels. Op het moment dat woningen van het gas af moeten gaan en het gasnet wordt afgebouwd, hebben bewoners geen alternatief meer en moeten ze aangesloten worden op een warmtenet of hun huis elektrisch verwarmen. Energieleveranciers zullen dan ook niet langer investeren in een netwerk dat op termijn verdwijnt, waardoor de keuzevrijheid feitelijk verdampt. In het buitengebied blijven mogelijk andere oplossingen bestaan, zoals biogas.

Naast geothermie wordt gekeken naar restwarmte uit industrie, bijvoorbeeld uit de Europoort. Die warmte is echter beperkt beschikbaar. “In de regio wordt daar door gemeenten hard om gevochten. Iedereen wil die warmte.”

Kernenergie en energieopwekking
Wat betreft energieopwekking houdt de gemeente vast aan haar lijn: nieuwe windmolens en grootschalige zonnevelden op land zijn niet gewenst. Zo liggen de projecten over de windturbines bij de Haringvlietdam en Brielse Brug bij de Raad van State; de uitkomst daarvan is onzeker. Het project bij Oostvoorne is nog niet in dat stadium. Wethouder Schop wijst erop dat de provincie eerder bevoegd gezag werd voor windmolens, waarna de regio zelf om een opgave vroeg omdat men dacht beter te weten waar ze moesten komen, afspraken die nu nog doorwerken in lopende procedures.

Kernenergie ziet Schop als een stabiele en betrouwbare aanvulling in de energiemix. “Zonder zon en zonder wind heb je wel een basis nodig. Kernenergie is voorspelbaar en levert continu stroom.” Tegelijkertijd wijst hij op de grote impact van de bouw van een kerncentrale op de Maasvlakte, dit is op dit moment nog onzeker.

Netcongestie zet rem op ontwikkeling
Een groeiend probleem is netcongestie. Het elektriciteitsnet zit op steeds meer plekken vol. Dat raakt vooral bedrijven, maar kan op termijn ook woningbouw en voorzieningen raken. “Er is simpelweg nauwelijks ruimte voor grote nieuwe aansluitingen. Structurele oplossingen voor deze regio liggen pas rond 2035.” Wethouder Schop wijst erop dat op momenten met weinig zon en wind kolen- en gascentrales momenteel vol draaien om de stroomvoorziening overeind te houden.

Over de gevolgen van netcongestie zegt hij: “Dat zou bij ontwikkelingen binnen de gemeente problemen kunnen gaan opleveren.” Als voorbeeld noemt wethouder Schop de nieuwbouw van een school in Zwartewaal, waar een reguliere stroomaansluiting werd geweigerd en uiteindelijk met batterijen is gewerkt om het project toch door te laten gaan.

Schop benadrukt dat al lopende woningbouwtrajecten niet in de problemen zullen komen. Maar als je bijvoorbeeld een nieuw zwembad ergens zou willen bouwen of een snellader zou willen aanleggen, zou de aansluiting op het net op een wachtlijst komen. Wel kunnen maatschappelijke functies vanaf dit jaar al voorrang op het net krijgen.

En hoe dat zal gaan met toekomstige woningbouwprojecten is op dit moment nog niet duidelijk. Dat betekent volgens Schop niet dat alles stilvalt, maar wel dat slimmer met energie moet worden omgegaan. “Het helpt als inwoners en bedrijven hun energieverbruik beter spreiden.” Ook energiehubs, waarbij bedrijven lokaal energie uitwisselen, en het inzetten van batterijen bieden perspectief. “Bij scholen zien we dat opslag soms de enige manier is om projecten toch door te laten gaan.”

Energiearmoede en vertrouwen
Energiearmoede noemt Schop een van de lastigste vraagstukken. “Iedereen moet zijn energierekening kunnen betalen, ongeacht inkomen.” Tijdens de energiecrisis werden via energiefix-teams duizenden huishoudens geholpen met kleine, direct werkende maatregelen. Die aanpak wordt waarschijnlijk opnieuw ingezet, aangevuld met energiecoaches die inwoners helpen bij het maken van financiële afwegingen.

Geen eenvoudige uitkomst
Zijn conclusie is helder: de energietransitie is noodzakelijk, maar complex. “Zonder betaalbaarheid, vertrouwen en bescherming van kwetsbare inwoners loopt het vast. Het gaat uiteindelijk om mensen.”